ለኢትዮጵያ የሚሰራ ሰው ሰራሽ አእምሮ፣ አውቶሜሽን እና ዳታ

የRSYS እይታ: በኢትዮጵያ AI ከአንድ በግልጽ የሚያሳስብ ሂደት መጀመር አለበት፤ የደንበኛ ጥያቄ፣ ሰነዶች፣ ፈቃዶች፣ እቃ አስተዳደር፣ የመስክ ስራ፣ ክፍያዎች ወይም ሪፖርት። የመጀመሪያው ደረጃ ሞዴል አይደለም፤ የሚታመን የዳታ መሠረት፣ የስራ ፍሰት እና የሚለካ ውጤት ነው። ከዚያ በኋላ ብቻ AI በሰው ቁጥጥር ስር መመደብ፣ ማጠቃለል፣ መረጃ ማውጣት፣ መተንበይ ወይም ምክር መስጠት ይችላል።

ዋጋው የሚፈጠረው AI፣ ዳታቤዝ እና የስራ ፍሰት አንድ ስርዓት ሲሆኑ ነው። ተጠቃሚዎች ተመሳሳይ መረጃ አይደግሙም፣ አስተዳዳሪዎች ቅድሚያ የሚሰጣቸውን ጉዳዮች ያያሉ፣ ድርጅቱም አንድ ውሳኔ ወይም ምክር ለምን እንደተፈጠረ ማብራራት ይችላል። በኢትዮጵያ ይህ በተለይ ለትልቅ የሰው ብዛት፣ ለተለያዩ ክልሎች፣ ለብዙ ቋንቋዎች እና ለተለያዩ የተቋማት ችሎታ አስፈላጊ ነው። ስርዓቱ ቀላል መግቢያ፣ ግልጽ ሁኔታዎች፣ የሰነድ መያዣ፣ የተጠቃሚ ፈቃድ እና የተስተካከለ ሪፖርት ካለው ብቻ AI ተግባራዊ ረዳት ይሆናል። ከዚያ በኋላ የጥያቄ መለያየት፣ የሰነድ ማጠቃለያ፣ የክፍያ ወይም የእቃ አደጋ ማሳወቂያ እና የአስተዳደር ገለጻ በተቆጣጠረ መንገድ ሊጨመር ይችላል።

የመንገድ ካርታው በትንንሽ እና በሚለካ ውጤት ያላቸው ደረጃዎች መጓዝ አለበት። በኢትዮጵያ ውስጥ የዲጂታል መታወቂያ፣ የክፍያ ስርዓት፣ የመንግስት አገልግሎት፣ የግብርና እና የንግድ ሂደቶች በአንድ ጊዜ እየተለወጡ ናቸው። ስለዚህ መፍትሄው ከአንድ ቅጽ ወይም ከአንድ ሞዴል በላይ መሆን አለበት፤ የደንበኛ ጥያቄ፣ ሰነድ፣ ፈቃድ፣ ክፍያ፣ እቃ፣ ሪፖርት እና ኃላፊነት በተያያዘ መንገድ መታየት አለባቸው። AI የሚጠቅመው ይህ መሠረት ከተገነባ በኋላ ነው፤ ከዚያ በፊት ግን የዳታ ጥራት፣ የፈቃድ መቆጣጠሪያ እና የሰው ምርመራ ዋና ስራ ናቸው። በተጨማሪም የRSYS አቀራረብ የአገልግሎት መደበኛነትን ያስቀድማል፤ እያንዳንዱ ጥያቄ ቁጥር፣ ሁኔታ፣ ባለቤት፣ ጊዜ ገደብ፣ ተያያዥ ሰነድ እና የታሪክ መዝገብ መኖር አለበት። ይህ ለመንግስት ተቋማት፣ ለዩኒቨርሲቲዎች፣ ለሆስፒታሎች፣ ለፋብሪካዎች፣ ለሎጂስቲክስ ኩባንያዎች እና ለፋይናንስ አገልግሎቶች በተለይ ጠቃሚ ነው። ከዚያ በኋላ የAI ስራ የተገደበ እና የሚመዘን ይሆናል፤ ሰነድ ማንበብ፣ ቅሬታ መመደብ፣ የአደጋ ምልክት መለየት፣ የሪፖርት ማጠቃለያ መፍጠር እና ለአስተዳዳሪ ቀጣይ እርምጃ መጠቆም። እንዲህ ያለ ስርዓት የተጠቃሚ እምነትን ይጨምራል፣ የስራ ጊዜን ይቀንሳል እና የውሳኔ መንገድን ግልጽ ያደርጋል። በክፍል ደረጃ የሚጀምር ፕሮጀክት በኋላ ወደ ሌሎች ተቋማት ወይም ሂደቶች በቀላሉ ሊሰፋ ይችላል፣ ምክንያቱም የዳታ መዋቅር፣ የሚና ስርዓት፣ የሪፖርት አቀራረብ እና የደህንነት መሠረት ከመጀመሪያው ይዘጋጃሉ። ይህ የሚያስፈልገው ከተማ እና ገጠር፣ ትልቅ ተቋም እና ትንሽ ድርጅት፣ የመንግስት እና የግል ዘርፍ በተለያዩ የስራ አቅም ሲሰሩ ነው። በተግባር ይህ ማለት የውሂብ ጥራት መመሪያ፣ የተጠቃሚ ስልጠና፣ የስህተት ማስተካከያ መንገድ፣ የአገልግሎት ጊዜ መለኪያ እና የተቆጣጣሪ ሪፖርት በአንድ እቅድ ውስጥ መካተት አለባቸው። ከዚያ በኋላ የAI ክፍል የሚያግዝ መሣሪያ ይሆናል፣ የሂደቱን መሠረት የሚተካ አይሆንም። ይህ የረጅም ጊዜ ዲጂታል እድገትን ይደግፋል። በደረጃ የሚለካ ውጤት ያስፈልጋል። በኢትዮጵያ ውስጥ የስርዓት ንድፍ ሲሰራ አንድ ተጨማሪ ነገር መታሰብ አለበት፤ የተጠቃሚዎች ችሎታ፣ የኢንተርኔት ጥራት፣ የክልል ልዩነት እና የተቋማት የስራ ባህል ተመሳሳይ አይደሉም። ስለዚህ መፍትሄው በቀላሉ የሚጠቀሙበት ቅጽ፣ ግልጽ የሁኔታ መለያ፣ በሰነድ ላይ የሚያስቀምጥ ማህደር፣ ለአስተዳዳሪ የሚታይ ዳሽቦርድ እና ለደህንነት የተለየ የፈቃድ መቆጣጠሪያ ሊኖረው ይገባል። ከዚህ በኋላ AI በጥያቄ መመደብ፣ በሰነድ ማጠቃለያ፣ በእቃ ወይም በክፍያ ላይ የቀድሞ ማስጠንቀቂያ መስጠት እና ለኃላፊዎች አጭር የውሳኔ ማጠቃለያ ማዘጋጀት ይረዳል። ዋናው ነገር ግን ውጤቱ በሰው ሊመረመር እና በስርዓቱ ውስጥ ሊመዘገብ መቻሉ ነው። በዚህ መንገድ ድርጅቱ በአንድ ጊዜ ሁለት ነገሮችን ያገኛል፤ በየቀኑ የሚጠቅም ቀላል የስራ መሣሪያ እና ለረጅም ጊዜ የሚያገለግል የዳታ መሠረት። ይህ መሠረት ከተገነባ በኋላ አዲስ ክፍል፣ አዲስ ቅጽ፣ አዲስ ሪፖርት ወይም አዲስ AI ተግባር መጨመር ቀላል ይሆናል። ስርዓቱ እንዲሁም የተጠቃሚ ስህተትን ይቀንሳል፣ የኃላፊነት መስመርን ያብራራል፣ የአገልግሎት ጊዜን ያሳጥራል እና ለአስተዳዳሪዎች በተረጋገጠ መረጃ ላይ የተመሠረተ ውሳኔ ይሰጣል። በተጨማሪ ለውጡ በቀጣይነት መለካት አለበት፤ የተቀበሉ ጥያቄዎች፣ የተዘጉ ጉዳዮች፣ የተመለሱ ሰነዶች፣ የተቀነሰ የእጅ ስራ እና የተሻሻለ የምላሽ ጊዜ በዳሽቦርድ ላይ መታየት ይገባል። ይህ ለተጠቃሚዎች እምነት ይፈጥራል እና ለቀጣይ ኢንቨስትመንት ግልጽ ማስረጃ ይሆናል። በተለይ የተቋማት መረጃ ከብዙ ምንጮች ሲመጣ የአንድ የስራ እውነት መኖር አስፈላጊ ነው። የሽያጭ ጥያቄ፣ የክፍያ ሁኔታ፣ የማቅረብ ትዕዛዝ፣ የደንበኛ ቅሬታ፣ የሰነድ ማረጋገጫ እና የአስተዳደር ሪፖርት በተለያዩ ፋይሎች ከተበተኑ ድርጅቱ ፈጣን ውሳኔ ማድረግ አይችልም። ስለዚህ RSYS መፍትሄ መጀመሪያ መዝገብን ያደራጃል፣ ከዚያ ሂደቱን ያዘጋጃል፣ በመጨረሻም AI በቁጥጥር ውስጥ የሚረዳበትን ቦታ ያክላል።