ཌི་ཇི་ཊཱལ་མི་མང་ཞབས་ཏོག་གིས་ འབྲི་ཤོག་, གནས་ཚད་ དང་ ཡིག་ཆ་ ལས་རིམ་ ལེགས་བཅོས་དགོསཔ་བཟོཝ་ཨིན།
འབྲུག་ཡུལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་ནང་ གཞུང་གི་ཌི་ཇི་ཊཱལ་ཞབས་ཏོག་, ལྟ་སྐོར་, ཆུ་གློག་, སོ་ནམ་ དང་ ཞབས་ཏོག་ གལ་ཆེ། AI ལས་འགུལ་ཚུ་ འབྲི་ཤོག་, ཡིག་ཆ་, མཁོ་མངགས་ཞབས་ཏོག་, སྙན་ཞུ་, དྲ་བའི་ཉེན་སྲུང་ དང་ གནས་སྡུད་མཛོད་ ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཅིན་དགོས་མཁོ་ཆེ།
ཌི་ཇི་ཊཱལ་མི་མང་ཞབས་ཏོག་གིས་ འབྲི་ཤོག་, གནས་ཚད་ དང་ ཡིག་ཆ་ ལས་རིམ་ ལེགས་བཅོས་དགོསཔ་བཟོཝ་ཨིན།
མགྱོནམ་ཞབས་ཏོག་, སྔོན་མངགས་ དང་ མཁོ་སྤྲོད་པའི་མཉམ་འབྲེལ་ ཚུ་ལུ ལས་སྦྱོར་གནས་སྡུད་ དགོས།
ནུས་ཤུགས་ དང་ རྨང་གཞིའི་ལས་སྦྱོར་ནང་ སྙན་ཞུ་ དང་ ཉེན་ཁ་མཐོང་ཚུགསཔ་ གལ་ཆེ།
འཛུལ་སྤྱོད་, རྒྱབ་ཐག་འདྲ་བཤུས་ དང་ ལས་འཕྲོ་མཐུད་ནུས་ ཚུ་ ཌི་ཇི་ཊཱལ་ཡིད་ཆེས་ གི་ཆ་ཤས་ཨིན།
| ས་ཁོངས་ | དཀའ་ངལ་ | RSYS གི་ལན་ |
|---|---|---|
| གནས་སྡུད་ | བརྡ་དོན་ཚུ་ Excel, e-mail, ནང་འཁོད་ལག་ཆས་ དང་ ཡིག་ཆ་ ནང་ཁ་བែក་སྡོད། | མཉམ་སྤྱོད་གནས་སྡུད་མཛོད་, བདེན་དཔྱད་སྒྲིག་ལམ་, འགན་ཁུར་ དང་ སྙན་ཞུའི་དོན་འགྲེལ་། |
| ལས་རིམ་རང་འགུལ་ | གནང་བ་, འབྲི་ཤོག་ དང་ གནས་ཚད་ཞིབ་བལྟ་ ཚུ ལག་ཐོག་ སྦེ་བྱེད་དགོ། | ཌི་ཇི་ཊཱལ་འབྲི་ཤོག་, ལས་ཀ་, བརྡ་བསྐུལ་, ཞིབ་དཔྱད་ཟིན་ཐོ་ དང་ མཐོང་སྟེགས་། |
| AI | AI འདི་བདེན་དཔྱད་འབད་ཡོད་པའི་གནས་སྡུད་མེད་པ་ཅིན་ཉེན་ཁ་ཡོད། | དབྱེ་བསལ་, བསྡུས་དོན་, སྔོན་དཔག་ དང་ ཞིབ་བལྟའི་སྒྲིག་ལམ་། |
| ཉེན་སྲུང་ | ཌི་ཇི་ཊཱལ་ཞབས་ཏོག་གིས་ མཁོ་མངགས་པ་ དང་ ལས་སྦྱོར་གནས་སྡུད་ གི་གནས་གོང་ཡར་འཕར། | འཛུལ་སྤྱོད་ཚད་འཛིན་, ཟིན་ཐོ་, རྒྱབ་ཐག་འདྲ་བཤུས་ དང་ NIST CSF 2.0 གི་ཉེན་ཁ་འཛིན་སྐྱོང་། |
འབྲི་ཤོག་, གནད་དོན་གནས་ཚད་, བརྡ་བསྐུལ་ དང་ ཡིག་ཆ་ ཚུ ཌི་ཇི་ཊཱལ་ལས་རིམ་ ནང་འབྲེལ་བ་བཟོ།
མགྱོནམ་ཞུ་བ་, སྔོན་མངགས་གནས་ཚད་, ཞབས་ཏོག་སྤུས་ཚད་ དང་ མཁོ་སྤྲོད་ལས་ཀ་ ཚུ་མགྱོགས་པར་བལྟ།
མཛོད་ཆས་, སྐྱེལ་འདྲེན་, སྤུས་ཚད་ དང་ ཟད་འགྲོའི་གནས་སྡུད་ ཚུ་གཅིག་ཁར་བསྡུ།
མཐོང་སྟེགས་གིས་ ཟད་འགྲོ་, ཉེན་ཁ་, ཞབས་ཏོག་གནས་ཚད་ དང་ རྐྱེན་ངན་ ཚུ་གསལ་སྟོན་འབད།
| གོ་རིམ་ | ལཱ་ | གྲུབ་འབྲས་ |
|---|---|---|
| 1. དཔྱད་ཞིབ་ | འབྲི་ཤོག་, ཡིག་སྣོད་, འགན་ཁུར་, རིམ་ལུགས་ དང་ ཡང་བསྐྱར་འགྱངས་པ་ ཚུ་བལྟ། | རང་འགུལ་གྱི་གཙོ་རིམ་ གསལ་བཟོ། |
| 2. གནས་སྡུད་རྨང་གཞི་ | གནས་སྡུད་མཛོད་, གནང་བ་, ནང་འདྲེན་སྒྲིག་ལམ་ དང་ སྙན་ཞུའི་དོན་འགྲེལ་། | ལས་རིམ་ དང་ AI གི་གཞི་རྟེན། |
| 3. ལས་རིམ་ | འབྲི་ཤོག་, ལས་ཀ་, གནང་བ་, བརྡ་བསྐུལ་ དང་ མཐོང་སྟེགས་། | ལག་ཐོག་རྗེས་སྙེག་ ཉུང་བཟོ། |
| 4. ཚད་འཛིན་ཡོད་པའི་ AI | གནས་སྡུད་སྤུས་ཚད་ དང་ མི་གི་ཞིབ་བལྟ་ ཡོད་པའི AI ལས་སྦྱོར་དཔེ་། | ཉེན་ཁ་ ཉུང་ ཕན་ཐོགས་ཚད་འཇལ་ཚུགས། |
[1] GovTech Bhutan — ཌི་ཇི་ཊཱལ་གཞུང་ དང་ མི་མང་ཞབས་ཏོག་གི་ཁུངས། https://www.tech.gov.bt/
[2] Royal Government of Bhutan — རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་སྟངས་ དང་ མི་མང་ཞབས་ཏོག། https://www.gov.bt/
[3] World Bank — འབྲུག་ཡུལ་གྱི་གནས་སྡུད། https://data.worldbank.org/country/bhutan
[4] World Bank — རྒྱལ་ཁབ་གནས་སྡུད་ དང་ གོང་འཕེལ་ཚད་གཞི། https://data.worldbank.org/
[5] World Bank — ཌི་ཇི་ཊཱལ་གོང་འཕེལ་སྤྱི་བཤད། https://www.worldbank.org/en/topic/digital/overview
[6] International Telecommunication Union — ཌི་ཇི་ཊཱལ་ དང་ དྲ་བའི་ཉེན་སྲུང་ཚད་གཞི། https://www.itu.int/
[7] NIST — དྲ་བའི་ཉེན་སྲུང་གཞི་སྒྲོམ་ 2.0། https://www.nist.gov/publications/nist-cybersecurity-framework-csf-20
[8] European Commission — AI Act། https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/regulatory-framework-ai
[9] European Commission — Data Act། https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/data-act
[10] OECD — Digital Economy Outlook 2024། https://www.oecd.org/en/publications/oecd-digital-economy-outlook-2024-volume-2_3adf705b-en.html
[11] World Economic Forum — Global Lighthouse Network། https://www.weforum.org/impact/advanced-tecnologies-manufacturing-factories-scaling-innovations/
[12] Stanford HAI — AI Index Report 2024། https://arxiv.org/abs/2405.19522