2024 թվականի GDP ըստ Համաշխարհային բանկի․ տեխնոլոգիական ներդրումները պետք է կապվեն արտադրողականության և արտահանման հետ [1]։
Հայաստանը փոքր, բայց տեխնոլոգիական ներուժ ունեցող շուկա է՝ բարձր տեխնոլոգիաների, ծառայությունների արտահանման, թվային պետական ծառայությունների և աճող startup էկոհամակարգի համադրությամբ։ AI-ը արժեք է ստեղծում միայն այն ժամանակ, երբ կապված է իրական գործընթացների հետ՝ վաճառք, հաշվետվություն, հաճախորդների սպասարկում, փաստաթղթեր, հարկային հոսքեր, արտադրություն, որակ և կիբերանվտանգություն։
2024 թվականի GDP ըստ Համաշխարհային բանկի․ տեխնոլոգիական ներդրումները պետք է կապվեն արտադրողականության և արտահանման հետ [1]։
2024 թվականի տնտեսական աճը նորմալացվել է արագ ընդլայնումից հետո, բայց մնացել է բարձր տարածաշրջանի համար [2]։
OECD-ն շեշտում է փոքր և միջին բիզնեսների թվային փոխակերպման պայմանները և տվյալների օգտագործման անհրաժեշտությունը [3]։
Հայաստանի AM-CERT-ը 2024-ից TF-CSIRT-ի հավատարմագրված անդամ է՝ թվային ծառայությունների շարունակականության համատեքստում [6]։
| Ոլորտ | Մարտահրավեր Հայաստանում | RSYS համակարգերի գործնական պատասխանը |
|---|---|---|
| SME թվայնացում | Փոքր և միջին ընկերությունները հաճախ օգտագործում են առանձին աղյուսակներ, ձեռքով հաշվետվություններ և չկապված գործիքներ [3]։ | Թեթև CRM/ERP հոսքեր, ձևեր, հաստատումներ, տվյալների ստուգում և միասնական հաշվետվություններ։ |
| Բարձր տեխնոլոգիաներ | UNIDO-ն նշում է բարձր տեխնոլոգիական ռազմավարության մշակումը, որտեղ AI-ը կարևոր դեր ունի մրցունակության համար [5]։ | Տվյալների ճարտարապետություն, API ինտեգրում, տեխնիկական փաստաթղթեր, օգտագործման մոնիթորինգ և արտադրանքի վերլուծություն։ |
| Պետական և բիզնես ծառայություններ | e-government ծառայությունների աճը բարձրացնում է սպասելիքները նաև մասնավոր ծառայությունների նկատմամբ։ | Պորտալներ, փաստաթղթաշրջանառություն, կարգավիճակների հետևում, role-based access և audit log։ |
| Կիբերանվտանգություն | Թվային ծառայությունների ընդլայնումը մեծացնում է տվյալների պաշտպանության և շարունակականության պահանջը [6]։ | NIST CSF 2.0 տրամաբանությամբ մուտքի վերահսկում, պահուստավորում, իրադարձությունների գրանցում և ռիսկերի կառավարում [8]։ |
Պահանջարկի կանխատեսում ըստ հաճախորդի, սեզոնի, ալիքի և ապրանքի՝ պահեստի և մատակարարման պլանավորման համար։
Պայմանագրերի, հաշիվների, դիմումների և հաշվետվությունների դասակարգում ու տվյալների դուրսբերում։
Հարցումների դասակարգում, պատասխանների նախապատրաստում և բարդ դեպքերի փոխանցում մարդու թիմին։
Ավտոմատ ամփոփումներ վաճառքի, ծախսերի, SLA-ի, որակի և գործառնական ռիսկերի մասին։
| Փուլ | Հիմնական աշխատանք | Հաջողության չափանիշ |
|---|---|---|
| 1. Ախտորոշում | Ընտրել չափելի կորուստ ունեցող գործընթաց՝ վաճառք, փաստաթուղթ, հաշվետվություն, աջակցություն կամ պահեստ։ | Սահմանված խնդիր, պատասխանատու և նվազագույն տվյալների հավաքածու։ |
| 2. Տվյալներ | Ստանդարտացնել դաշտերը, դերերը, կարգավիճակները և հաշվետվության աղբյուրները։ | Քիչ կրկնօրինակներ և քիչ ձեռքով ուղղումներ։ |
| 3. Ավտոմատացում | Կառուցել ձևեր, ծանուցումներ, հաստատումներ և վահանակներ։ | Ավելի քիչ ժամանակ մուտքագրման, որոնման և հետևման վրա։ |
| 4. Վերահսկվող AI | Ավելացնել ամփոփում, դասակարգում, կանխատեսում կամ առաջարկություն։ | Բացատրելի արդյունքներ, որոնք ընդունվում են գործառնական թիմերի կողմից։ |
| 5. Մասշտաբավորում | Կապել գործընթացը ֆինանսների, վաճառքի, աջակցման կամ արտադրանքի կառավարման հետ։ | Վերօգտագործվող տվյալներ և workflow տրամաբանություն։ |
[1] Համաշխարհային բանկ, Հայաստանի 2024 թվականի GDP, բնակչություն և երկրի համատեքստ։ https://www.worldbank.org/en/country/armenia/overview
[2] Համաշխարհային բանկ, Armenia Economic Pulse․ 2024 թվականի 5.9% աճ և շուկաների մրցակցություն։ https://www.worldbank.org/...
[3] OECD, Armenian businesses-ի թվային փոխակերպման պայմաններ, SME թվայնացում և e-government։ https://www.oecd.org/...
[4] Համաշխարհային բանկ, Armenia Firms’ Adoption of Digital Technologies հրապարակում։ https://openknowledge.worldbank.org/...
[5] UNIDO, Հայաստանի թվային փոխակերպման և բարձր տեխնոլոգիական ռազմավարության աջակցություն։ https://www.unido.org/news/unido-accelerates-digital-transformation-armenia
[6] Հայաստանի տեղեկատվական համակարգերի գործակալություն, կիբերանվտանգություն և AM-CERT։ https://isaa.am/en/cybersecurity
[7] ITU, թվային զարգացման և կիբերանվտանգության գլոբալ ցուցիչների համատեքստ։ https://www.itu.int/
[8] NIST Cybersecurity Framework 2.0՝ identify, protect, detect, respond, recover և govern։ https://www.nist.gov/publications/nist-cybersecurity-framework-csf-20
[9] Եվրոպական հանձնաժողով, AI Act կարգավորիչ շրջանակ և ռիսկի վրա հիմնված AI կառավարում։ https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/regulatory-framework-ai
[10] Եվրոպական հանձնաժողով, Data Act՝ արդյունաբերական և առևտրային տվյալների հասանելիություն և կառավարում։ https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/data-act
[11] World Economic Forum, Global Lighthouse Network և թվային տեխնոլոգիաների մասշտաբավորում գործառնություններում։ https://www.weforum.org/impact/advanced-tecnologies-manufacturing-factories-scaling-innovations/
[12] Stanford HAI, AI Index Report 2024՝ AI միտումներ, ներդրումներ, հմտություններ և կազմակերպական ընդունում։ https://arxiv.org/abs/2405.19522